Հարցազրույց VERIUM-ի` հայկական կրիպտոգրաֆիկ ստարտափի հետ

iTechnology.am կիբեռանվտանգության թողարկման համար  մենք մտածեցինք ձեզ ներկայացնել Հայաստանում անվտանգության ոլորտում գործող ստարտափի գործունեությունը: Մենք խոսեցինք VERIUM ստարտափի լիդեր Գուրգեն Հակոբյանի հետ, ով պատմեց մեզ այն ծածկագիտական համակարգի մասին, որ նրանք ստեղծել են եւ կիսեց իր հայացքները Հայաստնի ՏՏ ոլորտի այս զարգացող ճյուղի վերաբերյալ: 
iTechnology.am: Պատմե՛ք մեզ VERIUMի մասին: Ե՞րբ ստեղծվել ձեր թիմը: Ովքե՞ր են թիմիանդամները եւ հիմնադիրները: 
VERIUM թիմ: VERIUM համակարգը ստեղծվել է Հայաստանում Ամերիկյան համալսարանի ուսանողներից բաղկացած մի փոքր թիմի կողմից  2011թ.-ին: Սա Microsoft Imagine Cup մրցույթին Ամերիկյան համալսարանի կողմից ներկայացված նախագիծն էր: Մեր թիմը բաղկացած է չորս անդամներից. Նանար Չավերդյան, Գուրգեն Հակոբյան, Սերգեյ Սարգսյան եւ Արա Երիցյան: Մենք բոլորս Ամերիկյան համալսարանի ուսանողներ ենք եղել:

iTechnology.am: Ի՞նչ փուլում եք հիմա դուք: Արդյո՞ք VERIUM-ը ստարտափ է թե՞ արդեն ձեւավորված ընկերություն: Միգուցե՞ դուք աշխատում եք որպես ինդիվիդուալ հետազոտողներ: 

Գուրգեն Հակոբյան: Հուլիսին մենք ստացանք RA Patent AM20130009U-ը <<Ապրանքները կեղծումներից պաշտպանող համակարգ>> անվանումով: Մենք ստարտափ ենք եւ սպասում ենք, որ տարբեր շուկանր կդիմեն մեզ մեր նորարարությունից օգտվելու համար:
iTechnology.am: Զարգացման ո՞ր փուլում է ձեր լուծումը: Արդյո՞ք այն արդեն ներկայացրելեք շուկային: Առաջիկայում ի՞նչ պլաններ ունեք կապված ձեր առաջարկած լուծման հետ:
Գուրգեն Հակոբյան: Մեր համակարգի դեմոն նախագծված եւ փորձված է արդեն, որը նշանակում է, որ այն ամբողջովին աշխատում է, սակայն որոշ ժամանակ է անհրաժեշտ, որպեսզի այն հարմարեցվի հաճախորդի ինդիվիդուալ պահանջներին: Որոշ խնդիրներ կան, որ պետք է լուծել, օրինակ ինչպես կարող ենք քիչ ժամանակում համակարգը աշխատեցնել լայնածավալ հաճախորդների համար, որը կարող է պահանջել հետեւել միլիոնավոր առարկաների, սակայն մենք համոզված ենք, որ այս խնդիրը լուծելի է:
iTechnology.am: Ավելի կմանրամասնե՞ք, թե ինչ է իրենից ներկայացնում VERIUM-ը:
Գուրգեն Հակոբյան: VERIUM-ը մի  համակարգ է, որ կանխում է ապրանքների կեղծումների փորձերը: Կարճ ասած` այն բաղկացած է հատուկ պիտակից, որը ամրացվում է ապրանքին, եւ տվյալների բազայից, որը տեղակայված է ամպի մեջ եւ հասանելի է հաճախորդներին բջջային տվյալների կապով: Այդ պիտակը բաղկացած է երկու շերտից. Հանրային եւ անձնական: Երկու շերտերն էլ պարունակում են տեքստային կոդեր եւ այդ կոդերը զույգավորված են կենտրոնական տվյալների բազայում: Մեր համակարգի հիմնական առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ կոդերը գեներացվում են պատահականորեն եւ զույգերով նույնպես պատահականորեն: Հատուկ որեւէ ալգորիթմ չկա, ո օգտագործվի այդ կոդերի գեներացման համար` ի տարբերություն նման այլ համակարգերի:  Հանրային եւ անձնական կոդերն ունեն տարբեր գործառույթներ: Հանրային կոդը, որ տպվում է պիտակի արտաքին շերտին, օգտագործվում էկոպիտ կեղծումը ճանաչելու համար, եւ տեղեկատվության համակարգին մուտք է տալիս; Անձնական կոդը, որը տեղակայված է պիտակի ներքին շերտին, օգտագործվում է անվտանգության ստուգման համար: Երբ օգտագործվում է անձնական կոդը, ամբողջ բանալի զույգը նշվում է տվյալների բազայում, այնպես որ ոչ անձնական կոդը եւ ոչ էլ հանրային կոդը չեն կարող կրկին օգտագործվել:
iTechnology.am: Արդյո՞ք պլանավորում եք վաճառել այն տեղական շուկայում, թե ձերհաճախորդները կլինեն հիմնականում արտասահմանյան շուկայում:
Գուրգեն Հակոբյան: Մենք առաջարկել ենք մեր համակարգը մի քանի տեղական ձեռնարկատերերի եւ հիմա սպասում ենք իրենց պատասխանին: Դժբախտաբար արտասահմանյան ընկերությունները, ավելի հավանական է, որ կօգտագործեն մեր համակարգը, քան հայկական ընկերությունները:
iTechnology.am: Արդյո՞ք VERIUM-ը ձեր թիմի առաջին ծրագիրն է:Գուրգեն Հակոբյան:  Այո, VERIUM-ը մեր թիմի առաջին նախագիծն  է:iTechnology.am: Է՞լ ինչ ծրագրերի վրա եք աշխատում:
Գուրգեն Հակոբյան: Ներկայումս մենք աշխատում ենք մեր համակարգի վրա, մենք նախատեսում ենք ընդլայնել այն եւ ներկայացնել մի քանի այլ առանձնահատկություններ եւս, ինչպես օրինակ տեղակայման նախազգուշացումը, որը կհետեւի կոդերի ինդիվիդուալ ակտիվացումներին, եւ վիճակագրության ներմուծումը ձեռնարկությունների ապրանքների համար:
iTechnology.am: Ի՞նչ կարծում Հայաստանում ծածկագիտության (cryptography )ոլորտի մասին: Արդյո՞ք այն զարգանում է:
Գուրգեն Հակոբյան:
Մենք ունենք ծածկագիտության համաշխարհային մակարդակի մասնագետներ Հայաստանում, ինչպես օրինակ պրոֆեսոր Գուրգեն Խաչատրյանը Ամերիկյան համալսարանից, եւ մենք համալսարանում ուսումնասիրել ենք ծածկագիտությունը որպես առանձին առարկա: Այս ոլորտի հանդեպ հետաքրքրություն եւ դիմումներ կան Հայաստանից, ինչպես մենք նկատել ենք վերջերս, օրինակ նոր հարկային համակարգից եւ նման այլ կառավարական կառույցներից: Սա ամեն դեպքում շատ նուրբ ոլորտ է, եւ այն պետք է միշտ կանոնավոր կերպով ստուգվի:
iTechnology.am: Ի՞նչ հնարավորություններ եք տեսնում երիտասարդ հայ մասնագետների համար այսեւ ընդհանուր տեխնոլոգիաների ոլորտում:
Գուրգեն Հակոբյան: Հիմա Հայաստանում ՏՏ մասնագետների պահանջարկ կա, եւ ես համոզված եմ, որ այն կաճի, քանի որ ավելի ու ավելի շատ արտասահմանյան ընկերություններ են բացում մասնաճյուղեր այստեղ: Չնայած շատ հայկական ստարտափեր չկան, բայց երբ փոքր բիզնեսի համար հնարավորություններն աճեն, ես համոզված եմ, որ երիտասարդ մասնագետները ոչ միայն աշխատանք կփնտրեն, այլեւ կփորձեն հիմնել իրենց սեփական բիզնեսը Հայաստանում:
iTechnology.am: Շատ մարդիկ, կրիպտոգրաֆիա ասելով, միանգամից համակարգչային անվտանգություն են հասկանում: Սակայն ձեր արտադրանքը սպառողական սննդի եւըմպելիքների արդյունաբերության մեջ է: Ինչպե՞ս եք որոշել մտնել հենց այդ ոլորտ:Արդյո՞ք այլ շուկաներ նախատեսում եք մտնել:Գուրգեն Հակոբյան: Մեր համակարգը ստեղծված է ուժեղ անվտանգության: Այն այնպես է նախագծված. Որ ոչ ոք, ներառյալ նաեւ համակարգային ադմինիստրատորները, չեն կարող առնչվել ձեռնարկատիրական ապրանքների եւ դրանց համապատասխան կոդերի հետ: Կոդերը պատահականորեն ուղղվում են ձեռնարկություններին  եւ ծածկագրվում են նրանց հանրային բանալիով: Ոչ ոք չի կարող իմանալ, թե որ կոդերը որ ապրանքներին են ամրացված, բացի հենց ձեռնարկատերերից: Նաեւ կոդերով ֆայլերը նույնպես անհասանելի են բոլորին, բացի ձեռնարկատերից: Այլ կերպ ասած մենք հասկացել ենք ամենասկզբից, որ  որեւէ մեկը այսպիսի նուրբ ինֆորմացիան չպիտի փոխանցի երրորդ կողմին, եւ նախագծել ենք այս համակարգը այնպես, որ վստահություն կրողը միայն համակարգի օգտագործողն է:
iTechnology.am: Ինչքանո՞վ է ձեր լուծումը տարբերվում այնպիսի համակարգերից, ինչպիսին է PGP-ն: Արդյո՞ք նախատեսում եք մտնել կոդավորված թվային ֆայլերի բիզնես (encrypted digital file business).

Գուրգեն Հակոբյան: Մենք օգտագործում ենք PK (public key) համակարգեր եւ այլ ծածկագիտական մեթոդներ: Մենք չենք նախագծում մեր սեփական ծածկագիտական համակարգը, սակայն, կարծում եմ, դա շատ հետաքրքիր ոլորտ է: Ծածկագրված թվային ֆայլերի (Encrypted digital file) բիզնեսը այն ոլորտը չէ, որ մենք ուզում ենք մուտք գործել, գոնե հիմա: Մենք ավելի հետաքրքրված ենք սպառողական ապրանքներով եւ համակարգերով:

iTechnology.am: Աշխարհում զարգացած ՏՏ ոլորտ ունեցող շատ երկրներ օգտագործում են իրենց համալսարանները որպես ստարտափների ինկուբատորներ: Արդյո՞ք ձեզ աջակցում է Հայաստանում Ամերիկյան համալսարանը: Եւ արդյո՞ք կարծում եք, որ սա լավ ճանապարհ է ստարտափների զարգացման համար:

Գուրգեն Հակոբյան: Հայաստանում Ամերիկյան համալսարանը հենց սկզբից աջակցել է մեզ եւ օգնել է մեծապես այս նախագծի առումով: Փաստորեն, մեր համակարգը ինքնին մեր նախագծի արդյունքն է, որ մենք ստեղծել ենք Ամերիկյան համալսարանի նախաձեռնությամբ: Ես կարծում եմ, որ համալսարանն ունի կրթական հրաշալի ծրագիր , որ ներառում է ոչ միայն մասնագիտական առարկաներ, այլեւ բիզնես, կառավարում եւ այլն: Դրանք մեր CIS ծրագրի ստանդարտ մասերն են կազմում: Շատ կարեւոր է ուսանողներին կրթել այս ոլորտներում, որը իրականում այդքան էլ ընդւոնված չէ հայկական կրթական համակարգում: Մենք ուսումնասիրել ենք այնպիսի առարկաներ, ինչպիսիք են ձեռնարկատիրությունը, մրցակցային առավելություն ձեռք բերելու հմտություններ, կառավարում եւ այլն: Ես կարող եմ ասել, որ սա շատ կարեւոր է ցանկացած ձեռնարկատիրոջ համար,  եւ հատկապես եթե պատրաստվում ես հիմնել ստարտափ:

iTechnology.am: Շնորհակալություն, Գուրգե՛ն, ձեզ մաղթում ենք նորանոր հաջողություններ: